De nieuwe ISO 9001:2026
De laatste jaren gingen er steeds meer stemmen op om de ISO 9001 aan te passen. Er heeft een uitgebreid onderzoek plaatsgevonden onder ISO 9001-gebruikers, diverse taakgroepen hebben zich over dit vraagstuk gebogen en er is een werkgroep in het leven geroepen die opkomende trends in kwaliteitsmanagement heeft geïdentificeerd. Het resultaat van al deze inspanningen beschrijf ik in dit artikel.
Het succes van de ISO 9001-norm
De ISO 9001 is een algemene norm die zo is opgezet dat deze toepasbaar is voor elk bedrijf, ongeacht de branche of omvang. Dat heeft als bijkomend voordeel dat ook maatschappelijke ontwikkelingen met een beetje goede wil binnen het kwaliteitssysteem zijn op te nemen. Het aantal certificaten in Nederland schommelt al jaren tussen de 9.000 en 10.000, terwijl er wereldwijd rond de miljoen certificaten zijn uitgereikt.
Vertraging in de herziening van de ISO 9001-norm
Om ervoor te zorgen dat een norm blijvend voldoet en dus passend is binnen de actuele maatschappelijke situatie, worden normen elke paar jaar herzien. Dat had voor de ISO 9001:2015 dus al langer geleden kunnen gebeuren. Toch is dat niet het geval. De reden daarvoor is gelegen in het feit dat de norm zo algemeen beschreven is dat je er ‘alle kanten’ mee uit kunt. De noodzaak tot wijzigen was er dus niet echt.
Toch gingen er de laatste jaren steeds meer stemmen op om de ISO 9001 aan te passen. Er heeft een uitgebreid onderzoek plaatsgevonden onder ISO 9001-gebruikers, diverse taakgroepen hebben zich over dit vraagstuk gebogen en er is een werkgroep in het leven geroepen die opkomende trends in kwaliteitsmanagement heeft geïdentificeerd. Dit alles heeft er uiteindelijk toe geleid dat is besloten om de ISO 9001 aan te passen.
Bijdrage Nederlandse normcommissie Kwaliteitsmanagement aan de nieuwe ISO 9001:2026
Als lid van de Nederlandse normcommissie Kwaliteitsmanagement ben ik al jaren betrokken bij de ontwikkeling van de ISO 9001-norm. De ISO 9001 is de bekendste en meest toegepaste norm voor kwaliteitsmanagement en een norm die ik na al die jaren nog steeds heel nuttig en belangrijk vind voor de ontwikkeling van bedrijven.
Ook de Nederlandse normcommissie Kwaliteitsmanagement is actief betrokken geweest bij de internationale discussies en was voorstander van de herziening. Onder meer om te proberen ervoor te zorgen dat:
- de norm geschikter wordt voor toepassing op dienstverlening;
- de risicogebaseerde benadering verder wordt doorgetrokken (met name in hoofdstuk 8);
- de paragraaf over ontwerp en ontwikkeling pragmatischer wordt ingevuld;
- de eisen voor ‘Management of Change’ worden aangescherpt;
- er meer aandacht komt voor de inbedding van kwaliteitsmanagement in de algehele bedrijfsvoering van een organisatie;
- de Harmonized Structure (uit 2021), de opvolger van de High Level Structure, wordt geïmplementeerd.
Wat zijn de belangrijkste ISO 9001-wijzigingen?
De redenen om te kiezen voor een wijziging waren vooral dat de ISO 9001 beter moet aansluiten bij de huidige maatschappelijke ontwikkelingen en de daarbij behorende kijk op kwaliteitsmanagement.
Als Nederlandse normcommissie hebben we ernaar gestreefd om dit moment aan te grijpen om een aantal essentiële verbeteringen voor te stellen. Zo is in onze ogen de paragraaf over ontwerp en ontwikkeling onnodig complex en kan deze tot enkele paragrafen worden teruggebracht.
Ook hoofdstuk 8 sluit ons inziens niet aan bij de huidige kijk op kwaliteitsmanagement. Er wordt veel tot in detail geregeld, terwijl dat bijvoorbeeld in de ISO 27001 nauwelijks plaatsvindt. Dat zou ook mooi kunnen worden toegepast binnen de ISO 9001. Je legt de focus dan echt op risicogericht denken en handelen en legt de verantwoordelijkheid daarvoor meer bij de organisatie. Ofwel: minder directief en meer uitgaan van de verantwoordelijkheid van de organisatie.
Bij het herzieningsproces zijn vele landen betrokken die er allemaal hun plasje over mogen doen. Dit heeft geresulteerd in vele honderden wijzigingsvoorstellen. Dat klinkt goed, totdat je de wijzigingsvoorstellen beter gaat bekijken.
Om dat te doen is het goed om je te beseffen dat de vele landen die bij dit proces betrokken zijn hun eigen cultuur hebben, en dat zie je terug in de wijzigingsvoorstellen. Een aantal landen is behoorlijk directief ingesteld en vindt het blijkbaar prima om precies te horen of te zeggen wat er gedaan moet worden. Andere landen, waaronder Nederland, zijn minder te spreken over die directieve aanpak.
Het tweede wat mij opvalt, is de hoge mate van detaillering. De betrokken personen die de stukken hebben bestudeerd en de wijzigingsvoorstellen hebben geformuleerd, zitten vaak op microniveau te managen. Het gaat over dubbelingen, woordgebruik of zinsopbouw. Vrijwel nooit over de essentie van de norm of over de essentie van kwaliteitsmanagement. Dat maakt het hele proces behoorlijk mistig.
Verdergaande voorstellen, zoals die van Nederland om de paragraaf over ontwerp en ontwikkeling te versimpelen of hoofdstuk 8 op zijn kop te gooien, sneeuwen hierbij onder en worden weinig of niet door andere landen gesteund.
Dit is naar mijn persoonlijke mening echt heel jammer. We worden blijkbaar aangestuurd door muggenzifters die de filosofie van de norm uit het oog zijn verloren. We zullen het hier echter mee moeten doen.
Het goede nieuws is dan wel weer dat de wijzigingen voor reeds gecertificeerde organisaties niet groot zullen zijn.
De eerste wijziging heeft al plaatsgevonden
Inmiddels heeft er al een wijziging plaatsgevonden die direct impact heeft op de ISO 9001. En dat is een wijziging van de Harmonized Structure (HS). Binnen de HS is bij de paragrafen over de context van de organisatie opgenomen dat de organisatie ook aandacht moet besteden aan de effecten (kansen of risico’s) van klimaatverandering op de organisatie. Hebben we toch nog een wijziging te pakken!
Wanneer komt de nieuwe ISO 9001:2026 uit?
Hier kunnen we duidelijk over zijn. De nieuwe ISO 9001:2026 wordt op 16 september 2026 gepubliceerd.
Wel of niet wachten met de ISO 9001 tot ISO 9001:2026?
De nieuwe versie van de ISO 9001 wordt op 16 september 2026 gepubliceerd. De wijzigingen ten opzichte van de huidige versie vallen mee. De beste dag om te starten met het opzetten van een kwaliteitssysteem is natuurlijk altijd vandaag. Want een goed kwaliteitsmanagementsysteem zorgt voor minder klachten en meer tevreden klanten. Bovendien is de ISO 9001 succesformule nu l aangepast op basis van de nieuwe ISO 9001:2026!
Update oktober 2025 – Conceptversie ISO 9001:2026 (DIS) gepubliceerd
De conceptversie van de nieuwe ISO 9001:2026 is inmiddels beschikbaar. Het gaat om de DIS (Draft International Standard) – een belangrijke stap in het herzieningsproces van deze wereldwijde kwaliteitsmanagementnorm.
Na analyse blijkt dat de wijzigingen beperkt zijn. De internationale werkgroep heeft gekozen voor verduidelijking van bestaande teksten in plaats van fundamentele herzieningen. Dat betekent dat organisaties die nu werken volgens de huidige ISO 9001 slechts kleine aanpassingen hoeven te verwachten.
Belangrijkste wijzigingen in de ISO 9001:2026 versie
1. Sterkere focus op leiderschap en kwaliteitscultuur
In paragraaf 5.1 wordt nu expliciet vermeld dat het topmanagement verantwoordelijk is voor de kwaliteitscultuur en ethisch gedrag binnen de organisatie. Deze verantwoordelijkheid was al impliciet aanwezig, maar is nu duidelijker omschreven. Het wordt als de belangrijkste wijziging van de ISO 9001:2026-versie gezien.
2. Verwachtingen en eisen van de stakeholders
In de nieuwe ISO 9001:2026 moet je niet alleen nagaan wat de eisen en verwachtingen van de stakeholders zijn, maar je moet ook aangeven of je deze binnen het kwaliteitsmanagementsysteem regelt. Dit is niet echt een heftige wijziging. Organisaties die serieus met hun ISO 9001-systeem omgaan, hadden dit allang geregeld. Vooral de zaken richting de stakeholder klant regel je natuurlijk binnen jouw kwaliteitsmanagementsysteem.
3. Kansen en risico’s losgekoppeld
De nieuwe tekst scheidt kansen en risico’s. In eerdere versies werden ze samen genoemd, waardoor de nadruk vaak op risicobeheersing lag. Door dit te scheiden, stimuleert de nieuwe ISO 9001 een actieve benadering van kansen — een belangrijk signaal voor organisaties die willen groeien en innoveren.
4. Het doel van de interne audit moet worden benoemd
Bij de interne audits moet je nu ook aangeven wat het doel van de audit is. Klanten van ons die de cursus interne auditing hebben gevolgd, weten allang dat je een audit niet kunt uitvoeren wanneer je niet weet wat het doel ervan is. Voor onze bestaande klanten is dit dus al geregeld.
5. De directiebeoordeling: de inhoud staat nu vast
In de vorige versie van de ISO 9001 stond bij de paragraaf over de directiebeoordeling (management review) dat je de volgende onderwerpen moest overwegen. Daarna kwam de opsomming van de mogelijke onderwerpen. Nu staat er dat je ze moet opnemen. Dat is een wezenlijk verschil. Ook moet je nagaan of de eisen en verwachtingen van de stakeholders nog hetzelfde zijn en, zo niet, wat dit voor het kwaliteitsmanagementsysteem betekent. Dat hadden wij de afgelopen 10 jaar al binnen onze ISO 9001-succesformule opgenomen.
Daarnaast zijn er nog een aantal minimale wijzigingen doorgevoerd.
Conclusie: weinig verrassingen, wél verfijning
De ISO 9001:2026 brengt dus geen grote koerswijziging, maar verfijnt en verduidelijkt bestaande principes. De definitieve publicatie van de nieuwe norm is op 16 september 2026.
Bij ISOmanager kun je nu al een volledig ISO 9001-kwaliteitsmanagementsysteem implementeren, inclusief alle benodigde documentatie en gebruiksvriendelijke software, allemaal gebaseerd op de nieuwe ISO 9001:2026.
Update 9 september 2026; 16 september 2026 gaat de norm live!
16 september 2026 wordt de ISO 9001 versie 2026 officieel gepubliceerd.
Start nog vandaag met onze ISO 9001 Succesformule vanaf € 79,- per maand.
Kijk hier voor meer informatie over de ISO 9001.
