Inhoudsopgave
- ISO 9001:2026 en duurzaamheid: wat is feit en wat is interpretatie?
- Waar komt klimaatverandering in ISO 9001 vandaan?
- Wat is het doel van de context van de organisatie?
- Waarom moet klimaatverandering worden meegenomen?
- Voorbeelden van klimaatrisico's en kansen
- Waarom dit geen duurzaamheidseis is
- Wanneer kan duurzaamheid dan wél binnen ISO 9001 terechtkomen?
- Normeis, toelichting of interpretatie?
- Conclusie: het is een fabeltje
ISO 9001:2026 en duurzaamheid: wat is feit en wat is interpretatie?
Over de nieuwe ISO 9001:2026 wordt inmiddels veel geschreven. Daarbij valt op dat onderwerpen regelmatig als nieuwe ISO 9001-eis worden gepresenteerd, terwijl ze dat helemaal niet zijn.
Soms gaat het om een interpretatie van wat een bestaande normeis mogelijk kan betekenen. In andere gevallen wordt informatie uit Annex A gebruikt alsof het een verplichte normeis is.
Dat laatste is belangrijk. Annex A van ISO 9001:2026 is informatief. ISO zegt daar zelf expliciet over dat deze annex informatie en verduidelijking geeft om de eisen beter te begrijpen, maar geen aanvullende eisen bevat.
Een goed voorbeeld van een onderwerp waar dit misgaat, is duurzaamheid.
Je komt inmiddels beweringen tegen die erop neerkomen dat ISO 9001:2026 nieuwe eisen zou stellen aan duurzaamheid. Daarbij wordt vaak verwezen naar de toevoeging van klimaatverandering aan de norm.
Maar dat zijn twee verschillende dingen.
ISO 9001 vraagt niet van een organisatie om duurzamer te worden. De norm vraagt om na te gaan of klimaatverandering gevolgen kan hebben voor de organisatie en haar kwaliteitsmanagementsysteem.
Dat verschil is essentieel.
Waar komt klimaatverandering in ISO 9001 vandaan?
Klimaatverandering komt niet voor het eerst met ISO 9001:2026 in beeld.
Op 23 februari 2024 publiceerde ISO namelijk het amendement ISO 9001:2015/Amd 1:2024 – Climate action changes. Daarmee werd aan paragraaf 4.1 van ISO 9001:2015 toegevoegd dat een organisatie moet bepalen of klimaatverandering een relevant onderwerp is. Bij paragraaf 4.2 werd daarnaast een toelichting toegevoegd dat relevante belanghebbenden eisen kunnen hebben die verband houden met klimaatverandering.
De wijziging is niet alleen bij ISO 9001 aangebracht. ISO heeft dezelfde toevoeging doorgevoerd in een groot aantal managementsysteemnormen die gebruikmaken van de geharmoniseerde structuur.
De achtergrond hiervan is de ISO London Declaration on Climate Change. ISO wilde zekerstellen dat organisaties bij het bepalen van hun context klimaatverandering niet over het hoofd zien. In het gezamenlijke communiqué van ISO en IAF wordt het doel heel concreet omschreven: organisaties moeten rekening houden met het mogelijke effect van klimaatverandering op het vermogen om de beoogde resultaten van het managementsysteem te bereiken.
Dat is een belangrijke formulering.
Er staat niet dat organisaties via ISO 9001 klimaatverandering moeten bestrijden.
Er staat ook niet dat organisaties duurzamer moeten worden.
Het gaat om de vraag:
Kan klimaatverandering van invloed zijn op onze organisatie en op ons vermogen om de beoogde resultaten van ons kwaliteitsmanagementsysteem te behalen?
Sinds 2024 moet iedere organisatie die ISO 9001 toepast die vraag dus meenemen.
In ISO 9001:2026 is deze tekst vervolgens in de nieuwe versie van de norm opgenomen. Het is daarmee onderdeel van ISO 9001:2026, maar geen nieuwe eis die pas in 2026 ontstaat. De eis geldt al sinds 2024. De nieuwe editie neemt het amendement mee in de normtekst.
Wat is het doel van de context van de organisatie?
Om te begrijpen waarom klimaatverandering op deze plek in de norm staat, moet je kijken naar het doel van paragraaf 4: Context van de organisatie.
Iedere organisatie heeft te maken met ontwikkelingen waarop zij zelf maar beperkt invloed heeft. Denk bijvoorbeeld aan:
- economische ontwikkelingen;
- veranderingen in wet- en regelgeving;
- technologische ontwikkelingen;
- ontwikkelingen op de arbeidsmarkt;
- maatschappelijke veranderingen;
- veranderingen bij klanten en leveranciers;
- internationale ontwikkelingen.
Daarnaast kunnen er interne ontwikkelingen spelen, zoals personeelsverloop, kennisverlies, veranderingen in de organisatie of afhankelijkheid van bepaalde medewerkers of systemen.
Binnen de contextanalyse bepaal je welke van zulke externe en interne factoren relevant zijn voor de organisatie en het kwaliteitsmanagementsysteem.
Vervolgens komt paragraaf 6.1 van ISO 9001 in beeld. Daar moet de organisatie, rekening houdend met de onderwerpen uit de contextanalyse en de relevante eisen van belanghebbenden, haar risico's en kansen bepalen.
Strikt genomen zijn de contextfactor en het risico dus niet hetzelfde:
Context → bepalen wat er op de organisatie afkomt → beoordelen welke risico's en kansen daaruit voortkomen → waar nodig maatregelen nemen.
Dat is hoe ISO 9001 strategisch risicodenken heeft ingericht.
Klimaatverandering is sinds 2024 expliciet toegevoegd om ervoor te zorgen dat organisaties bij die eerste stap ook nagaan of klimaatverandering voor hen relevant kan zijn.
Waarom moet klimaatverandering worden meegenomen?
Niet iedere organisatie zal dezelfde gevolgen van klimaatverandering ondervinden.
Voor sommige organisaties kan het nauwelijks relevant zijn. Voor andere organisaties kunnen de gevolgen aanzienlijk zijn.
Het gaat daarbij vooral om wat klimaatverandering met de organisatie kan doen.
Een paar voorbeelden maken dat duidelijk.
Extreem weer verstoort de levering
Een organisatie koopt een belangrijke grondstof in uit een gebied waar langdurige droogte steeds vaker voorkomt. Daardoor kunnen oogsten mislukken en kunnen grondstoffen schaars of duurder worden.
Dat kan leiden tot:
klimaatverandering → grondstoffenschaarste → risico voor leveringszekerheid → mogelijk niet tijdig kunnen leveren aan klanten.
Dat is duidelijk relevant voor een kwaliteitsmanagementsysteem.
Overstromingen bedreigen een productielocatie
Een bedrijf heeft een productielocatie in een gebied waar door veranderende weersomstandigheden het overstromingsrisico toeneemt.
Ook dan is de ISO 9001-vraag niet:
Wat doet dit bedrijf om klimaatverandering tegen te gaan?
De vraag is:
Kan deze ontwikkeling de bedrijfsvoering en daarmee de levering van producten of diensten aan klanten in gevaar brengen?
Als dat zo is, ontstaat een risico waarop de organisatie mogelijk maatregelen moet nemen.
Hogere temperaturen beïnvloeden een product
Denk aan een organisatie die temperatuurgevoelige producten produceert, opslaat of vervoert. Hogere temperaturen of langere periodes van extreme hitte kunnen invloed hebben op opslagcondities, transport of productkwaliteit.
Ook dat kan een relevant extern risico zijn.
Klimaatverandering kan ook een kans opleveren
ISO 9001 kijkt niet alleen naar bedreigingen.
Veranderingen kunnen ook kansen creëren.
Een producent kan bijvoorbeeld merken dat door warmere zomers de vraag naar een bepaald product sterk groeit. Of klanten kunnen behoefte krijgen aan producten die beter bestand zijn tegen hitte, droogte of extreme neerslag.
Klimaatverandering kan dan aanleiding geven tot:
veranderende marktvraag → nieuwe klantbehoefte → commerciële kans.
Ook dat hoort thuis in de contextanalyse en de daaropvolgende beoordeling van risico's en kansen.
Waarom dit geen duurzaamheidseis is
Hier zit de kern van de fabel.
Uit het feit dat ISO 9001 verlangt dat je beoordeelt of klimaatverandering relevant is voor jouw organisatie, volgt niet dat ISO 9001 eisen stelt aan duurzaamheid.
ISO 9001 verlangt op grond van deze bepaling bijvoorbeeld niet dat een organisatie:
- haar CO₂-uitstoot vermindert;
- energieneutraal wordt;
- duurzamere grondstoffen gebruikt;
- circulair gaat produceren;
- afval vermindert;
- duurzaamheidsdoelstellingen opstelt;
- klimaatneutraal wordt;
- of een duurzaamheidsbeleid invoert.
Dat zijn simpelweg geen eisen die uit deze klimaatbepaling van ISO 9001 voortkomen.
Ook de ISO 9001 Auditing Practices Group van ISO en IAF maakt dit onderscheid duidelijk. In de officiële audit guidance staat dat klimaataspecten uiteen kunnen lopen van totaal niet relevant tot zeer relevant. Ook wordt benadrukt dat aspecten vanuit bijvoorbeeld milieu- of energiemanagement buiten de scope van een ISO 9001-audit kunnen vallen wanneer zij geen relatie hebben met de beoogde resultaten van het kwaliteitsmanagementsysteem.
Dat is precies het punt.
ISO 9001 vraagt niet wat jij doet tégen klimaatverandering, maar wat klimaatverandering mogelijk doet mét jouw organisatie.
Dat is een wezenlijk ander uitgangspunt.
Wie van deze bepaling maakt dat ISO 9001:2026 organisaties verplicht om duurzamer te ondernemen, maakt van een context- en risico-eis een duurzaamheidseis.
En dat staat er niet.
Wanneer kan duurzaamheid dan wél binnen ISO 9001 terechtkomen?
Dat betekent niet dat duurzaamheid nooit een rol kan spelen binnen een ISO 9001-kwaliteitsmanagementsysteem.
Dat kan namelijk wel degelijk.
Alleen is de bron van de eis dan een andere.
Direct na de context van de organisatie behandelt ISO 9001 in paragraaf 4.2 de relevante belanghebbenden en hun eisen en verwachtingen.
Belanghebbenden kunnen bijvoorbeeld zijn:
- klanten;
- overheden;
- opdrachtgevers;
- aandeelhouders;
- brancheorganisaties;
- belangrijke leveranciers.
En zo'n belanghebbende kan wél een concrete duurzaamheidseis stellen.
Een klant eist CO₂-reductie
Stel dat een belangrijke opdrachtgever in zijn inkoopvoorwaarden opneemt:
Leveranciers moeten hun CO₂-uitstoot in vijf jaar met 20% verminderen.
Of een opdrachtgever verlangt een maximale CO₂-footprint voor het geleverde product.
Wanneer zo'n eis onderdeel is van de afspraken met de klant en relevant is voor de producten of diensten die worden geleverd, moet de organisatie daar uiteraard rekening mee houden.
De organisatie kan dan binnen het kwaliteitsmanagementsysteem moeten borgen dat aan die eis wordt voldaan.
Maar let goed op waar die verplichting vandaan komt.
De verplichting om 20% CO₂ te reduceren komt in dit voorbeeld van de klant. Niet van ISO 9001.
ISO 9001 stelt in zo'n situatie eisen aan het proces waarmee de organisatie:
- relevante eisen van klanten en andere belanghebbenden vaststelt;
- bepaalt welke daarvan binnen het kwaliteitsmanagementsysteem moeten worden geregeld;
- en zorgt dat van toepassing zijnde eisen worden beheerst.
Dat is iets totaal anders dan zeggen:
ISO 9001 eist 20% CO₂-reductie.
Dat doet ISO 9001 niet.
Hetzelfde kan gelden wanneer een duurzaamheidseis uit wetgeving voortkomt. Dan moet een organisatie mogelijk aan die eis voldoen omdat zij wettelijk verplicht is, niet omdat ISO 9001 zelf die duurzaamheidseis heeft bedacht.
Dit onderscheid tussen de ISO 9001-eis om relevante eisen te beheersen en de inhoudelijke eis van een klant, overheid of andere stakeholder is belangrijk.
Normeis, toelichting of interpretatie?
Dit onderwerp illustreert een breder probleem bij veel informatie die momenteel over ISO 9001:2026 verschijnt.
Er zijn drie verschillende soorten informatie die regelmatig door elkaar worden gehaald.
Een normeis is iets wat ISO 9001 daadwerkelijk van een organisatie verlangt. In de norm wordt daarvoor met name het woord shall gebruikt.
Een toelichting helpt om een normeis te begrijpen. De nieuwe Annex A van ISO 9001:2026 is daarvan een belangrijk voorbeeld. Die annex is nadrukkelijk informatief en bevat geen aanvullende eisen.
Een interpretatie is wat iemand op basis van een eis verstandig of relevant vindt. Zo'n interpretatie kan heel nuttig zijn, maar daarmee wordt zij nog geen ISO 9001-eis.
Juist bij onderwerpen als duurzaamheid, digitalisering, AI, circulariteit en business continuity is het belangrijk om dat onderscheid te blijven maken.
Dat een onderwerp bij de uitleg over ISO 9001 wordt genoemd, betekent nog niet dat iedere ISO 9001-gecertificeerde organisatie er iets mee moet.
De eerste vraag hoort altijd te zijn:
Waar staat de verplichting in de norm?
En daarna:
Wat verlangt die bepaling precies?
Conclusie: het is een fabeltje
Stelt ISO 9001:2026 nieuwe eisen aan duurzaamheid? Nee.
Dat is een fabeltje.
Wat ISO 9001 wel vraagt, is dat organisaties bepalen of klimaatverandering een relevante externe factor is die invloed kan hebben op het vermogen om de beoogde resultaten van het kwaliteitsmanagementsysteem te bereiken.
Die verplichting is bovendien niet nieuw in 2026. Zij maakt sinds 23 februari 2024 via ISO 9001:2015/Amd 1:2024 al onderdeel uit van ISO 9001 en wordt in ISO 9001:2026 in de normtekst opgenomen.
Als klimaatverandering relevant is, kunnen daar risico's of kansen uit voortkomen waarop een organisatie moet reageren.
Dat is risicomanagement. Geen duurzaamheidseis.
Duurzaamheid kan wel langs een andere route relevant worden, bijvoorbeeld wanneer een klant, overheid of andere relevante belanghebbende een concrete duurzaamheidseis stelt. Maar dan is de inhoudelijke duurzaamheidseis afkomstig van die belanghebbende.
Niet van ISO 9001.
Dat onderscheid lijkt misschien klein, maar is essentieel als je wilt weten wat ISO 9001:2026 nu werkelijk van een organisatie verlangt.
Korte samenvatting:
- ISO 9001:2026 bevat geen algemene nieuwe eis om duurzamer te ondernemen.
- ISO 9001 verlangt dat organisaties bepalen of klimaatverandering een relevante contextfactor is.
- Deze eis geldt al sinds ISO 9001:2015/Amd 1:2024.
- Als klimaatverandering relevant is, kunnen daar risico's en kansen uit voortkomen.
- ISO 9001 verlangt daarmee niet automatisch CO₂-reductie, circulariteit of een duurzaamheidsbeleid.
- Een concrete duurzaamheidseis kan wel afkomstig zijn van een klant, overheid of andere relevante belanghebbende.
- Annex A van ISO 9001:2026 is informatief en bevat geen aanvullende normeisen.
Aan de slag met ISO 9001:2026?
Binnen onze ISO 9001 Succesformule zijn de daadwerkelijke wijzigingen van ISO 9001:2026 verwerkt. Je werkt dus met de normeisen zelf, zonder allerlei zaken toe te voegen die ISO 9001 helemaal niet verlangt.
